Blitzkrieg gegen den Krebs

Blitzkrieg gegen den Krebs

Weinig bekend is dat in de jaren 30 en 40 in Duitsland de grootste en meest ambitieuze antirookcampagne ter wereld is opgezet. De geschiedenis van deze en andere gezondheidscampagnes is door wetenschapshistoricus Robert N. Proctor beschreven in ‘The Nazi War on Cancer’, in het Duits verschenen onder de titel ‘Blitzkrieg gegen den Krebs'. Gesundheit und Propaganda im Dritten Reich’. Via confronterende bioscoopfilmpjes, advertenties, posters en tijdschriften als ‘Reine Luft’ wilde men de volksgenoten ervan overtuigen dat roken, bijv. in cafés, een vieze en ongezonde bezigheid is. In de overheidsvoorlichting werd er op gewezen dat roken longkanker en hart- en vaatziekten veroorzaakt. Zwangere vrouwen en zogende moeders werd ontraden te roken of alcohol te drinken. Er werden beperkingen opgelegd aan tabaksreclames. Advertenties voor rookwaar mochten niet gericht zijn op de jeugd. Iedere verwijzing naar sportiviteit of seksualiteit in tabaksreclames werd verboden. Op rookwaar werden hoge accijnzen geheven.

Rookverboden werden ingesteld in postkantoren, treinen, ziekenhuizen, universiteiten, wachtkamers van overheidsgebouwen en op veel arbeidsplaatsen (overigens naast o.a. verboden op het gebruik van asbest, arsenicum etc. en op kankerverwekkende pesticiden en kleurstoffen in voedingsmiddelen). Rookwaar mocht niet worden verkocht aan zwangere vrouwen en vrouwen jonger dan 25. Op tabakswaar moest sinds 1940 een waarschuwingsteken worden aangebracht. Het bij zich hebben van rookwaar door jeugdigen onder 18 jaar werd in 1943 verboden. Nog in maart 1944 werd het nodig geacht het roken in trams en stadbussen te verbieden, uit angst voor het effect van passief meeroken op de gezondheid van de conducteurs.

Waarom deze historische verwijzingen? Om duidelijk te maken dat waar de staat met ge- en verbodsvoorschriften burgers wil dwingen om in het belang van de ‘volksgezondheid’ hun eigen gezondheid te beschermen, al gauw de aan een rechtsstaat inherente grenzen tussen de publieke en private sfeer worden overschreden. Totalitaire staten kennen die grenzen niet. ‘Volksgezondheid’ moge een legitiem doel zijn van een rookverbod, mits daaronder niet ook de bescherming van volwassen mensen tegen hun eigen ongezonde gedrag wordt begrepen.

Jos Teunissen
Prof. mr. J.M.H.F. Teunissen is hoogleraar staats- en bestuursrecht aan de Open Universiteit Nederland te Heerlen.

(Bron: njblog.nl)

via blommetje.typepad.com

Weinig bekend is dat in de jaren 30 en 40 in Duitsland de grootste en meest ambitieuze antirookcampagne ter wereld is opgezet. De geschiedenis van deze en andere gezondheidscampagnes is door wetenschapshistoricus Robert N. Proctor beschreven in ‘The Nazi War on Cancer’, in het Duits verschenen onder de titel ‘Blitzkrieg gegen den Krebs'. Gesundheit und Propaganda im Dritten Reich’. Via confronterende bioscoopfilmpjes, advertenties, posters en tijdschriften als ‘Reine Luft’ wilde men de volksgenoten ervan overtuigen dat roken, bijv. in cafés, een vieze en ongezonde bezigheid is. In de overheidsvoorlichting werd er op gewezen dat roken longkanker en hart- en vaatziekten veroorzaakt. Zwangere vrouwen en zogende moeders werd ontraden te roken of alcohol te drinken. Er werden beperkingen opgelegd aan tabaksreclames. Advertenties voor rookwaar mochten niet gericht zijn op de jeugd. Iedere verwijzing naar sportiviteit of seksualiteit in tabaksreclames werd verboden. Op rookwaar werden hoge accijnzen geheven.

Rookverboden werden ingesteld in postkantoren, treinen, ziekenhuizen, universiteiten, wachtkamers van overheidsgebouwen en op veel arbeidsplaatsen (overigens naast o.a. verboden op het gebruik van asbest, arsenicum etc. en op kankerverwekkende pesticiden en kleurstoffen in voedingsmiddelen). Rookwaar mocht niet worden verkocht aan zwangere vrouwen en vrouwen jonger dan 25. Op tabakswaar moest sinds 1940 een waarschuwingsteken worden aangebracht. Het bij zich hebben van rookwaar door jeugdigen onder 18 jaar werd in 1943 verboden. Nog in maart 1944 werd het nodig geacht het roken in trams en stadbussen te verbieden, uit angst voor het effect van passief meeroken op de gezondheid van de conducteurs.

Waarom deze historische verwijzingen? Om duidelijk te maken dat waar de staat met ge- en verbodsvoorschriften burgers wil dwingen om in het belang van de ‘volksgezondheid’ hun eigen gezondheid te beschermen, al gauw de aan een rechtsstaat inherente grenzen tussen de publieke en private sfeer worden overschreden. Totalitaire staten kennen die grenzen niet. ‘Volksgezondheid’ moge een legitiem doel zijn van een rookverbod, mits daaronder niet ook de bescherming van volwassen mensen tegen hun eigen ongezonde gedrag wordt begrepen.

Jos Teunissen
Prof. mr. J.M.H.F. Teunissen is hoogleraar staats- en bestuursrecht aan de Open Universiteit Nederland te Heerlen.

(Bron: njblog.nl)